8 تیر 1401

بیماری های چشم

سندروم خشکی چشم یک اختلال چند علتی لایه اشکی و سطح چشم است. اغلب باعث اختلال دید ، احساس ناراحتی و آسیب به سطح چشم می شود . مطالعات مختلف نشان می دهند که شیوع بالینی بیماری خشکی چشم ۰ / ۵-۰ / ۴ درصد میباشد و در زنان و افراد مسن شایع تر است . خشکی چشم تاثیر قابل توجهی بر عملکرد بینایی ، فعالیت های روزمره اجتماعی و فیزیکی ، همچنین کارآیی فرد در محیط کار و کیفت زندگی وی می گذارد . در این مقاله آناتومی و فیزیولوژی واحـد عملکرد اشکی و لایه اشکی ، پاتوفیزیولوژی و علل سندرم خشکی چشم ( DES ) ، طبقه بندی ، عوامـل خطـر و نحوه تشخیص و بالاخره درمان سندرم خشکی چشم ( DES ) مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. برای شناخت سایر بیماری های چشمی کلیک کنید.

سندرم خشکی چشم ( Dry Eye Syndrome ( DES را کراتوکونژنکتیویت سیکا نیز می نامند و اخیراً آن را سندرم اختلال عملکرد اشک Dysfunctional tear syndrome نامگذاری کرده اند. این تغییر نامگذاری ها ، افزایش آگاهی نسبت به ماهیت این بیماری با گذشت زمان می باشد. در سال ۱۹۹۵ ، انستیتو ملی چشم ( National Eye Institute )  سندروم خشکی چشم ( DES ) را چنین تعریف کرد؛ اختلال در لایه  اشکی به علت کمبود اشک و یا افزایش تعریق آن که با ایجـاد علت آسیب به سطح چشم در ناحیه شکاف پلکی ، باعث احساس ناراحتی در چشم می شود.

سال ۲۰۰۷ ، کارگاه بین المللی چشم خشک ( InternationalDry Eye Workshop ) تعریف جدیدی را ارایه کرد : بیماری چند علتی اشک و سطح چشم که باعث احساس ناراحتی ، اختلال بینایی و بی ثباتی لایه اشکی است، به حدی که احتمال صدمه به سطح چشم وجود دارد . در ضمن باعث افزایش اسمولاریتی اشک و در نتیجه التهاب سطح چشم می شود.

شیوع خشکی چشم

شیوع DES از کم تر ۰/۱ درصد تا ۳۳ درصد گزارش می شود. علت این اختلاف زیاد ممکن است تا حدودی به علت متفاوت بودن جمعیتهای مورد مطالعه و نیز تعاریف مختلف از DES باشد . در مجموع بررسیهای مختلف نشان می دهند که شیوع DES بالینی بین ۰/۴ تا ۰/۵ درصد بوده و در زنان و افراد مسن شایع تر است .

 

تاثیر خشکی چشم بر بیمار و جامعه

مطالعات مختلف نشان دادند که DES ، تاثیر قابل توجهی بینایی ، فعالیت های روزمره اجتماعی و فیزیکی و نیز کیفیت زندگی بیمار دارد. در سه پژوهش ( که در دو مورد آن ، بیماران مبتلا به سندرم شوگرن بودند و در یک مورد علت خشکی چشم مشخص نبود ) ، نشان داد که تاثیر DES بر فعالیتهای روزانه و کارآیی بیماران قابل توجه است و درمان بیماران باعث برطرف شدن علایم و جلوگیری از پیشرفت بیماری شد . تاثیرات اقتصادی DES عبارتند از : هزینه های درمان ، هزینه های مستقیم غیر پزشکی ( مانند هزینه های مربوط به حمل و نقل ) ، هزینه های غیر مستقیم ( عدم حضور در محل کار و تولید ، تغییر در نوع کار ) و هزینـه هـای غیر محسوس ( کاهش کیفیت زندگی ، اختلال در کارآیی فیزیکی ، احساسی و اجتماعی )

آناتومی و فیزیولوژی

واحد عملکرد اشکی ( Lacrimal Functional Unit ( LFU شامل غدد اشکی ، سطح چشم ( قرنیه و ملتحمه ) ، پلک ها ، غدد میبومین و اعصاب حسی و حرکتی آنها میباشد. لایه اشکی از سه جز یا لایه دارد : لایه موکوسی لایه آبکی ( aqueous ) و لایه لیپیدی . ضخامت لایه لیپیدی ۰/۱ میکرون ، لایه آبکی ۷ میکرون و لایه موکوسی ۵۰-۲۵ نانومتر. وظایف لایه اشکی عبارتند از مرطوب کردن سطح چشم و پلک ها ، ایجاد سطح صاف و منظم اپتیکی در چشم ، رساندن مـواد غذایی به سطح چشم ، خارج کردن اجسام خارجی و میکروب ها حفاظت از سطح چشم در مقابل عوامل بیماری زا از طریـق فـراهم کردن مواد ضد باکتریایی و کمک به ترمیم بافتی به هنگام صدمه به بافتهای سطحی چشم

پلک زدن باعث پخش شدن لایه اشکی در سطح چشم و رانده شدن آن به سمت کانتوس داخلی می گردد تا اشک وارد پانکتومهای فوقانی و تحتانی شود . از آنجا اشک وارد کانالیکولهای اشکی و سپس سه اشکی می شود و از طریق مجـرای نازولاکریمال به داخل حفره بینی راه می یابد.

لایه موکوسی داخلی ترین لایه اشکی است . لایه موکوسی از موسین تشکیل می شود که به سلولهای اپی تلیالی سطح چشم می چسبد . موسین توسط سلول های جامی شكل ملتحمه و همچنین توسط سلول های سنگفرشی مطبـق قرنيـه و ملتحمـه ترشح می شود . بررسی های آزمایشگاهی نشان دادند که رسپتور نوکلیوییدی P2Y2 ملتحمه ، در تنظیم ترشح موسین نقش دارد . عملکرد لایه موکوس عبارت از مرطوب کردن سطح چشم و ایجـاد یک سطح بینابینی جذبی بین لایه آبکی اشک و سطح هیدروفوب اپی تلیوم قرنیه و ملتحمه می باشد . هم چنین درلایه موکوسی ، ذرات خارجی ، دیریهای سلولی و میکروب ها به دام می افتند و با عمل پلک زدن به سمت کانتوس داخلی می روند و پس از آن از سطح چشم خارج می شوند.

التهاب در خشکی چشم

در DES ، اختلال عملکرد غدد ترشحی اشکی منجر به تغییر در ترکیب اشک میشود . از آن جمله می توان هایپراسمولاریتی اشک را عنوان نمود که باعث تحریک تولید واسطه های التهابی در سطح چشم میشود . التهاب باعث اختلال عملکرد و یا از بین رفتن سلولهای مسوول تولید اشک می شود . التهـاب هـم چنین ممکن است در اثر استرس های تحریکی مزمن ماننـد لنز تماسی و بیمـاریهـای خـودایمنی یا التهابی سیستمیک ( مثـل آرتریت روماتوئید ) ایجاد شود . بدون توجه به علت ایجاد کننده التهاب ، در DES یک سیکل معیوب التهابی در سطح چشم ایجاد می شود که منجر به عوارض زیادی می شود.

علل و طبقه بندی

دو علت اصلی در DES وجـود دارد:

۱ ) کاهش تولید اشک ( Aqueous Deficient )

۲ ) افـزایش تبخیـر اشـک ( Evaporative )

کاهش تولید اشک ، به دو نوع شوگرن و غیـر شوگرن تقسیم می شود . ۱ ) سندرم شوگرن اولیه یک اختلال خودایمن است که در آن غدد اشکی و بزاقی توسط سلول های T فعـال انفیلتـره می شوند و باعث ایجاد خشکی چشم و خشکی دهان می گردد . ۲ ) سندرم شوگرن ثانویه ، همراه با سایر بیماریهای خودایمنی ماننـد آرتریت روماتویید یا لوپوس ارتیماتو سیستمیک مطـرح مـی شـود. DES کمبود اشک غیر شوگرن ، از اختلال عملکرد غدد اشکی به علل دیگر ، انسداد مجرای اشکی و یا به علت کاهش ترشح واکنشی اشک ناشی می شود.

عوامل خطر

سـن بـالا و جنس مونث عوامـل خطـر DES می باشند . سایر عوامل خطر عبارتند از:

شرایط آب و هوایی :

رطوبت کم هوا ، درجه حرارت بالا ، وجود باد و سرعت بالای جریان هوا که باعث افزایش تبخیر می شـود . آلودگی هوا و کیفیت بد هـوا ( دود سیگار و دخانیات ) ممكـن است باعث تحریک و بدتر شدن علایم DES شود.

عوامل شغلی :

شغل هایی که نیاز به نگاه کردن طولانی مدت دارند ( کار با میکروسکوپ یا کامپیوتر ) ، باعث کاهش دفعـات پلک زدن و در نتیجه افزایش تبخیر می شوند . نگاه کردن به سمت بالا و یا حتی به حالت افقی ( استفاده از کامپیوتر ) ، باعث می شود شکاف پلکی عریض تر و سطح بیشتری از چشم در معرض خطر قرار می گیرد.

عوامل تغذیه ای:

رژیم های غذایی که میزان اسیدهای چرب امگا ۳ کمی دارند و یا نسبت امگا ۶ به ممکن است در ایجاد DES موثر باشند . کمبود ویتامین A نیز احتمال بروز DES را افزایش میدهد.

وضعیت هورمـونی:

آندروژن ها در تنظیم عملکـرد عـدد میبومین نقش دارند. لذا کمبود آندروژن می تواند باعث ایجـاد اختلال غدد میبومین ( MGD ) و سپس DES از نوع تبخیری بشود . آندروژنها بر ساختمان و عملکرد غدد اشکی نیز تاثیر می گذارند . در زنانی که سندرم شوگرن دارند ، کمبود آندروژن نشان داده شده است . کمبود آندروژن همچنین ممکن است در بروز DES در افراد مسن و یا زنان پایسه نقش داشته باشد . البته شایان ذکر است که درمان جایگزینی هورمون در زنان پایسه با افزایش DES همراه بوده است.

داروهای سیستمیک:

داروهایی که ممکن است در بروز DES نقـش داشـته باشـند عبارتند از : داروهای با خاصیت آنتی کولینرژیک ( مثل آنتی هیستامین ها ، داروهای ضد اسپاسم ، داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای ، دیفنوکسیلات / آتروپین ) ، بتابلوکرها ، دیورتیک ها ، ایزوترتینویین سیستمیک ، آمیودارون ، ترفرون ، هورمون درمانی در زنان پایسه ( استروژن به تنهایی بیش تر از استروژن باضافه پروژسترون ) و داروهای آنتی آندروژن از طرف دیگر در یک مطالعـه دیـده شـده است که داروهای مهارکننده آنزیم تبدیل کننده آژیوتانسین باعث کاهش احتمال DES شده اند.

داروهای چشمی موضعی:

استفاده مکرر ( بیش از ۶-۴ بار در روز ) از قطره های چشمی دارای مواد نگهدارنده مثـل داروهای ضد گلوکوم و اشک مصنوعی ، ممکن است باعث ایجـاد DES شود . سمیت بنز الکونیوم کلراید ( شایع ترین مـاده نـگـه دارنـده مورد استفاده ) بر روی اپی تلیوم سطح چشم بخوبی مشخص است، اگر چه سایر مواد نگهدارنده نیز اثر تحریکی دارند.

نقش استفاده از لنز تماسی در خشکی چشم
جراحی رفراکتیو:

مثل LASIK و با درجات کمتر PRK ، باعـث از بین رفتن اعصاب سطح قرنیه و کاهش ترشح اشک می شـود . بنابراین DES یکی از عوارض شایع LASIK بوده که در بعضی موارد ممکن است طولانی شود . بعلاوه وجود DES مزمن بعد از LASIK می تواند باعث کاهش حدت بینایی پس از جراحی رفراکتیو شود.

بیماری پارکینسون:

در این بیماری به طور شایع میزان پلک زدن کاهش می یابد که خود باعث افزایش تبخیر اشک می شود. بيماري ديابت، بيماری های خودايمنی، هپاتيت C، عفونت HIV ،درمان با اشعه و پيوند مغز استخوان، مي توانند بـا افزايش احتمال DES همراه باشند.

دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

Iranآخرین به روز رسانی آمار کرونا در ایران: Loading...
کل موارد مبتلا به کرونا0
موارد مبتلای جدید0
کل فوت شدگان0
فوت شدگان اخیر0
کل بهبودیافتگان کرونا0
مبتلایان فعلی0
مبتلایان حاد0
Case/1M0
Deaths/1M0
Total Tests0
Tests/1M0